Prie
NITOBE Inazô
Inazô Nitobe naskiĝis en Morioka, Japanio, en 1862, kiel tria filo en sia familio. Kiel sepjaran knabon, lin adoptis lia onklo Tokitoshi Ôta kaj li translokiĝis al Tokio. Post diplomiĝo ĉe la Sapporo Agrikultura Lernejo, li plustudis en Usono kaj Germanio, kaj reveninte al Japanio havis diversajn postenojn rilate edukadon. I.a. li estis profesoro ĉe Tokia kaj Kiota Universitatoj, kaj instruis al multaj ontaj gvidantoj de la japana socio. En la jaro 1911 li instruis ĉe ses universitatoj en Usono kiel unua interŝanĝa profesoro el Japanio. En Japanio li luktis por kompensi la malfruan komencon en edukado de virinoj kaj dediĉis multe da energio al establiĝo de Tokia Virina Universitato iĝante ĝia unua prezidanto en 1918.
Li ĉeestis establiĝon de la Ligo de Nacioj en 1920, kaj restis en Ĝenevo kiel ties Asista Ĝenerala Sekretario ĝis 1926. D-ro Nitobe Inazô estis komisita fari raporton pri Esperanto kaj la lingva demando ĉe la Ligo de Nacioj kaj en aŭgusto 1921 li partoprenis la 13an Universalan Kongreson de Esperanto en Prago. Lia raporto al la Ĝenerala Asembleo de la Ligo estis la unua objektiva raporto pri Esperanto fare de altranga oficiala reprezentanto de interregistara organizaĵo. Kvankam la Ligo ne akceptis lian rekomendon, la lingvaj politikoj kaj praktikoj de interregistaraj organizaĵoj, same kiel de internaciaj ne-registaraj organizaĵoj, ankoraŭ devas respondi al ekzakte la samaj demandoj kiujn siatempe levis d-ro Nitobe.
La raporto konsistis el tri partoj:
- La unua parto de la raporto al Ligo de Nacioj registras personajn impresojn pri la 13a Universala Kongreso de Esperanto. La 2557 kongresanoj el 36 landoj priskribiĝas kiel “seriozaj inteligentaj burĝoj”, idealismaj kaj individuismaj. Esperanto konstateble funkciis kontentige por granda gamo da celoj.
- La dua parto skizas la evoluon de la Esperanto-movado kaj ĝian staton en 1921. La relativa sukceso de Esperanto kompare kun multaj aliaj lingvoprojektoj atribuiĝas al ĝia lernfacileco kaj ĝia asociiĝo kun la "ideo de frateco kaj justeco inter ĉiuj popoloj". La relativaj meritoj de Esperanto kaj Ido estas malfacile pritakseblaj, sed la unua klare venkis se temas pri varbado de lingvanoj.
- La tria parto konsideras la pli vastajn dimensiojn de la lingvoproblemo en ties rilato al Ligo de Nacioj. La sola uzado de la franca kaj la angla en la Ligo "metas pezan ŝarĝon sur kelkajn naciojn kaj tial kondukas al la demando de justeco." Plue, la naciaj lingvoj plimultiĝas, dum la komerco, scienco kaj laboristaro ĉiam pli urĝe postulas komunan lingvon. Kvankam ŝajnas, ke ekzistas neniu perfekta solvo de tiu problemo, multaj opinias ke la plej bona alternativo estus neŭtrala internacia lingvo, similtipa kiel Esperanto. La Ligo, laŭ Nitobe, devus esplori tiun eblecon pli profunde kaj detale, inkluzive de la demando ĉu indas tian lingvon oficiale subteni.
Inazô Nitobe laboris ankaŭ kiel Japania Ĉef-direktoro de la Instituto de Pacifikaj Rilatoj, kaj dediĉis sian vivon al paco. Li mortis en 1933, ĉeestante Pacifikan Konferencon en Kanado. Omaĝe al la kontribuoj de Nitobe al sia lando, Japanio metis lian bildon sur kvinmil-jenajn monbiletojn en 1984.
Tamen, por multaj Nitobe estas plej konata kiel verkisto de la libro Bushidoo - Soul of Japan (verkita en la angla lingvo).
Fontoj: Nitobe Memorial Museum, "Al lingva demokratio"